ตำนานล้านนา

ตำนาน (อ่าน”ต๋ำนาน/ต่ำนาน”)

คำว่า ตำนาน มาจากภาษาบาลีว่า “ตํณาล” ซึ่งแปลว่าท่อน หรือ ตอน
แต่ที่แปลว่าเรื่องราวในอดีตนั้น น่าจะมาจากภาษาขอมที่ใช้ว่า “ฏํณาล-ตํณาล”
โดยศัพท์ล้านนา หรือ ภาษาไทเก่าใช้คำว่า พื้น

ในล้านนามีวรรณกรรมประเภทตำนานอยู่เป็นจำนวนมาก
ดังที่สถาบันวิจัยสังคมมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ถ่ายทำเป็นไมโครฟิล์มไว้มีจำนวนถึง ๗๒๒ เรื่อง
และจากการศึกษาของ วิลักษณ์ ศรีป่าซาง พบว่าตำนานจำนวนดังกล่าว
มีชื่อซ้ำกันและคาดว่าเป็นเรื่องเดียวกันอยู่จำนวนหนึ่ง และเมื่อนับรวมเฉพาะชื่อที่ไม่ซ้ำกันแล้วมีจำนวน ๒๐๖ ชื่อ
เช่น ตำนานกุมารยักษ์ ตำนานข้าวแท่น ตำนานข้าวต้มสามแก่น ตำนานขุนธรรม ตำนานขุนธรรมิกราช ๕ พระองค์ เป็นต้น

จากตำนานทั้ง ๒๐๖ เรื่องดังกล่าว พบว่าตำนานส่วนใหญ่ เป็นเรื่องเกี่ยวกับพุทธศาสนา คือ เรื่องพระพุทธองค์
กิจกรรมของพระพุทธเจ้า และสถานที่ทางพุทธศาสนา โดยจะบอกถึงเรื่องราวของพระพุทธเจ้า
การเสด็จพุทธดำเนินมายังดินแดนล้านนาเพื่อ “ไว้พระธาตุ”
คือ ประทานเกสาธาตุหรือประทับรอยพระพุทธบาทและตรัสทำนายถึงความสำคัญของสถานที่นั้นๆ ในอนาคต เป็นต้น
นอกจากนั้น ยังมีตำนานอีกกลุ่มหนึ่งที่ให้ร่องรอยถึงความเป็นมาของการตั้งถิ่นฐานในล้านนา
เช่น ตำนานเชียงแสน ตำนานดอยตุง และ ตำนานสุวัณณะโคมฅำ เป็นต้น

ส่วนตำนานที่ให้รายละเอียดด้านประวัติศาสตร์ล้านนาที่ชัดเจนมาก คือ ตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่
ซึ่งบันทึกเหตุการณ์เรื่อยมาจนถึง พ.ศ. ๒๓๗๐ และชินกาลมาลีปกรณ์ ซึ่งเป็นภาษาบาลี
ก็ให้เรื่องราวเกี่ยวกับเชียงใหม่จนถึง พ.ศ.๒๐๗๐ เป็นต้น

จากการที่ตำนานทั้งหลายเสนอข้อมูลแยกเป็นสองกลุ่มเช่นนี้ จึงทำให้มีผู้เสนอว่า
อาจจำแนกตำนานออกเป็นสองกลุ่มคือตำนานฝ่ายวัดและตำนานฝ่ายเมือง
แต่แม้ตำนานจะให้รายละเอียดของข้อมูลได้ดี แต่จุดที่น่าเคลือบแคลงก็ คือ
ตำนานเหล่านี้คัดลอกสืบเนื่องกันมาโดยมิได้ระบุว่าผู้ใดเป็นผู้แต่งและแต่งขึ้นแต่เมื่อใด

การให้ข้อมูลไว้นั้นก็มักบอกปีที่จารหรือคัดลอกเท่านั้น ทั้งนี้หากใช้หลักฐานอื่นประกอบเพื่อยืนยันอายุของตำนานแล้ว
คงจะมีแต่ ตำนานดอยตุง เท่านั้นที่มีหลักฐานรองรับ
โดยพบว่ามีรูปฤาษีหล่อด้วยทองสำฤทธิ์สูงประมาณ ๖๐ เซนติเมตร
ปัจจุบันอยู่ที่ห้องสุโขทัย พิพิธภัณฑ์ฯพระนคร เลขทะเบียน T.62,ช.ส.๕๘ สร้างเมื่อ พ.ศ.๒๑๔๗
คำจารึกอักษรธรรมล้านนาซึ่งอยู่ที่ฐานของรูปหล่อฤาษีนั้นมีทั้งคำไหว้พระธาตุดอยตุง
และตำนานพระธาตุดอยตุงปรากฏอยู่
โดยเฉพาะตำนานดอยตุงที่จารึกไว้นั้นสอดคล้องกับตำนานดอยตุงซึ่งปรากฏอยู่ในใบลาน
ส่วนตำนานเรื่องอื่น แม้จะเป็นเรื่องที่ยอมรับกันว่าเก่าแก่ แต่ก็ไม่มีหลักฐานอื่นรองรับโดยชัดเจนเช่นนั้น

ทั้งนี้ อุษณีย์ ธงไชย ได้กล่าวไว้ใน จารึกและตำนาน
หลักฐานที่สร้างขึ้นภายใต้อิทธิพลของพุทธศาสนาลังกาวงศ์ พ.ศ.๒๕๔๐ ตอนหนึ่งว่า

“…ตำนานส่วนใหญ่เริ่มเขียนขึ้นเมื่อประมาณปลายพุทธศตวรรษที่ ๒๐ ถึงต้นพุทธศตวรรษที่ ๒๑
ซึ่งเป็นระยะที่พุทธศาสนาลังกาวงศ์มีความเจริญมากในเขตภูมิภาคแถบนี้ และส่วนใหญ่ เขียนโดยพระสงฆ์
ทำให้ตำนานได้รับอิทธิพลจากพุทธศาสนาลังกาวงศ์สูงมาก จนกลายเป็น ลักษณะเด่นของหลักฐานประเภทนี้…”
และ “…ในสมัยรัตนโกสินทร์ โดยเฉพาะสมัยรัชกาลที่ ๔ ได้มีความตื่นตัวมากในการค้นหา
“เรื่อง” หรือ”ความรู้”
ของเมืองต่างๆ โดยเฉพาะเมืองประเทศราช เพื่อสะดวกในการปกครองเมืองเหล่านี้

ฉะนั้นงานเขียนเกี่ยวกับเมืองต่างๆ ได้ถูกค้นหาและเรียบเรียงขึ้นใหม่จำนวนมาก ซึ่งรวมทั้งงานเขียนต่างๆ
ที่เกี่ยวกับล้านนาด้วย เชื่อว่าในสมัยดังกล่าวได้มีการค้นหา
การแปลและเรียบเรียงงานเขียนที่เกี่ยวเนื่องกับล้านนาขึ้นมากมาย โดยเฉพาะงานเขียนที่มีลักษณะแบบตำนาน…”

(เรียบเรียงจาก อุดม รุ่งเรืองศรี)

ใส่ความเห็น

Filed under วรรณกรรมล้านนา

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s