ตำนานลำพูน

ตำนานลำพูน

ต้นฉบับของตำนานนี้เป็นของวัดนันทาราม อ.เมือง จ.เชียงใหม่ เป็นใบลานขนาดยาว
ทั้งหมดมี ๕๘ หน้า คัมภีร์ชุดนี้มีตำนาน ๒ เรื่อง คือ ตำนานลำพูน หรือ ตำนานพระชินธาตุละพูน
ไม่ปรากฏทั้งชื่อของผู้แต่ง และ ชื่อของผู้จาร ตั้งแต่ลานที่ ๑-๔๙ เป็นตำนานลำพูน
ตั้งแต่ตอนกลางลานที่ ๔๙ เป็น ตำนานเอาฅนเข้าถ้ำละพูน

ปรากฏอยู่ด้วย ข้อความเริ่มต้นว่า สุวณฺณเจติยํ สุวณฺณโมฬิธารํ อุรฏฺฐิ เสฏฺฐํ วรองฺคุลิฏฺฐึ
กจฺจยนานานีตปตฺตปุรํ สีเสน มยฺหํ ปณามิ ธาตุํ (ข้าพเจ้าขอนมัสการพระสุวรรณเจดีย์
อันเป็นสถานที่ธำรงพระธาตุโมลี พระอัฏฐิพระอุระ และพระองคลีอันประเสริฐ
ซึ่งพระมหากัจจายนะนำมาถึงเมืองนี้ ด้วยเศียรเกล้าของข้าพเจ้า)

และตอนท้ายปรากฏความว่า ตำนานพระชินธาตุเจ้าละพูนแลส่วนตอนท้ายของคัมภีร์ผูกนี้ซึ่งตอนจบของตำนาน
เทวดาเอาฅนเข้าถ้ำละพูน ว่า “…ตำนานเทวดาเอาฅน เข้าถ้ำละพูน ค็แล้วเท่านี้ก่อนแล
ค่อยพิจจรณาดูเทิอะ ข้าค็เท่านับใส่ตามตัวตั้งเพิ่นข้าแล หล้างทีค็รู้หล้าง ทีค็บ่รู้ใหนข้าแล…”

สาระสำคัญดังนี้

ตั้งแต่เริ่มต้นลานที่ ๑ จนถึงลานที่ ๑๒ คัมภีร์กล่าวถึงพุทธประวัติตั้งแต่ ประสูติ

จนตรัสรู้
และการพุทธกิจ ๔๕ พรรษา เช่น พรรษาแรกประทับที่ป่าอิสิปปตณมฤคทายวัน เป็นต้น
คัมภีร์ได้เชื่อมโยงความเข้าประวัติศาสตร์หริภุญชัย อันจะเป็นที่ประดิษฐานพระสุวรรณเจดีย์
ในการนี้คัมภีร์ได้กล่าวไว้ว่า เมื่อพระพุทธองค์ประทับที่เชตวันมหาวิหารนั้น
ได้ทรงตรวจดูด้วยอนาคตังสญาณว่าพุทธศาสนาจะไปเผยแพร่ในที่อื่นนอกชมพูทวีป
จึงพร้อมด้วยพระอานนท์เถร พระโสณ และพระอุตระ มีพระเจ้าอโศกเป็นโยมอุปัฏฐาก
ได้เสด็จมาที่บริเวณที่เป็นอาณาเขตของจังหวัดเชียงใหม่ปัจจุบันนี้

 

และได้ทรงหยุดพักรับรับบิณฑบาตของเมงเคริบ
(เมงคบุตร) แล้วเสด็จมาตามลำน้ำแม่ปิงจนถึงที่ตั้งจะเป็นที่ตั้งพระสุวรรณเจดีย์
จึงเสด็จประทับนั่งเหนือหินก้อนหนึ่งเสวยสมอที่พรานป่าถวายแล้วทรงโยนเม็ดสมอนั้นไป
แต่เม็ดสมอนั้นดูดังมีใจ ได้เวียน รอบหินที่ประทับ ๓ ครั้ง
ทำให้พระพุทธองค์ทรงแย้มสรวล พระอานนท์ทราบเหตุจึงทูลถามถึงเหตุนั้น
ก็ได้รับพุทธพยากรณ์ว่าที่นี้จักเป็นที่ประดิษฐาน เจติยะฅำ (สุวัณณเจดีย์)
และพรานป่าผู้ถวายสมอจะเกิดมาเป็นพญาอาทิตตราช และจักสถานพระเจดีย์บรรจุพระธาตุโมลี พระอุรัฏฐิ
และพระองคุลิฏฐิ เมื่อทราบพุทธดำรัสนั้นแล้วพระอรหันต์และพระเจ้าอโศก
จึงพร้อมกันขอเอาพระเกสาธาตุเส้นหนึ่งใส่กระบอกไผ่รวก
บรรจุไว้ที่ใต้ฐานหินก้อนนั้นและมอบให้พญานาคชมพูกะดูแลรักษา

 

ขณะเดียวกันพญากาเผือกก็มอบให้กาดำตัวหนึ่ง ซึ่งเป็นหลานของตนเองให้เผ้ารักษาอยู่ด้วย

ตั้งแต่ลานที่ ๑๒ คือตลอดจนถึงลานที่ ๒๕ กล่าวถึงประวัติการสร้างเมืองลำพูนและลำดับกษัตริย์
เริ่มตั้งแต่สมัยพระนางจามเทวี จนถึง พญายีบา โดยเน้นยุคของพระเจ้าอาทิตตราช
และพระเจ้าสรรพสิทธิเป็นพิเศษ เน้นเหตุการณ์ก่อนที่จะพบพระบรมธาตุ
โดยโยงถึงการสร้างปราสาทที่ประทับของพระองค์ แต่มีกาถ่ายอาจมรดศีรษะของพระองค์
ผลสุดท้ายก็ทราบเหตุการณ์ที่อยู่เบื้องหลัง และได้มีการสร้างสุวรรณเจดีย์เพื่อบรรจุพระธาตุที่ขุดพบ

 

ตั้งแต่ลานที่ ๒๕ จนถึงลานที่ ๕๐ กล่าวถึงวงศ์พญาที่ครองเชียงใหม่ เริ่มตั้งแต่พญามังรายจนถึงพญาเมกุ
เน้นความสำคัญในรัชสมัยสมัยของพระเจ้าติโลกราช คือเมื่อปี ๑๙๙๐
พระองค์พร้อมด้วยข้าราชบริพารได้ทรงบูรณสังขรณ์พระเจดีย์
คัมภีร์ได้ให้รายละเอียดเกี่ยวกับผู้ที่มีส่วนในครั้งนั้น โดยบอกจำนวนวัสดุ
และรัตนชาติที่ใช้ในการบูรณปฏิสังขรณ์ ระบุชื่อพระเถระผู้ที่มีเป็นผู้นำฝ่ายสงฆ์ คือ พระอานนท์
และพระมหามงคล

 

เมื่อเสร็จงานแล้ว ก็โปรดให้มีการเฉลิมฉลอง
พระองค์ได้โปรดถวายนาเป็นกัลปนาแด่พระรัตนตรัยและพระธาตุ ขณะเดียวกันก็ถวายข้าวัดอีกด้วย
ส่วนพระที่อยู่รักษาพระธาตุ คือ พระมหาสารีบุตร

หลังจากที่พระองค์สวรรคตแล้ว ราชวงศ์มังรายที่บูรณสังขรณ์พระธาตุมีดังนี้ คือ พญายอดเมือง
โอรสท้าวใสบุญเรือง นัดดาพญาติโลกราช พระเมืองแก้ว
โดยบันทึกเหตุการณ์ในการบูรณปฏิสังขรณ์อย่างละเอียด คล้ายคลึงกับรัชสมัยของพญาติโลกราช
ต่อจากนั้นพระเมืองอ้ายโอรสของพระเมืองแก้ว ก็มีการบูรณปฏิสังขรณ์อีกคำรบหนึ่ง แม้แต่พญาอุปโยธวราช
ราชวงศ์ล้านช้างที่เข้ามาเสวยเมืองเชียงใหม่ และพระมังทราแห่งหงสาวดีวดีพม่า
ผู้มาในฐานะปัจจามิตรก็ได้บูรณปฏิสังขรณ์เช่นเดียวกัน

ในตอนว่าด้วยมังทราแห่งหงสาวดี ตำนานกล่าวถึงการสงคราม และเหตุการณ์ในสมัยพญาเมกุไว้ด้วย

 

โดย บำเพ็ญ ระวิน

 

ใส่ความเห็น

Filed under ตำนานล้านนา

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s